محمد حسن خان اعتماد السلطنه

481

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

و حاجى ميرزا آقاسى او را به نام مراد و مرشد خود حاج ملا عبد الصمد همدانى ، عبد الصمد ميرزا نام نهاد . در 1271 به پيشكارى حاج حسينعلى خان خوئى به حكومت قزوين تعيين شد و باز در سال 1273 به‌همين سمت و با پيشكارى حاج ميرزا عبد الله خان علاء الملك برادر پدرى حاج ميرزا حسين خان سپهسالار . در 1289 ايلخانى ايل قاجار شد و در 1290 در التزام ركاب شاه به اروپا سفر كرد . در 1299 مجددا حاكم همدان شد و در 1301 به رياست هيأتى از طرف شاه براى تبريك تاجگذارى الكساندر سوم امپراطور روسيه به پطرزبورگ رفت . در 1302 وزير عدليه شد و اين دفعهء دوم وزارت اوست . در 1308 مجددا حاكم همدان شد و در 1309 حاكم ملاير و تويسركان و نهاوند بود . عز الدوله داماد عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه بود . فرانسه و انگليسى مىدانست . خيلى منظم و مرتب و با عقل معاش و در ضمن قسى القلب بود . عمر طولانى يافت و تا سال 1348 ه . ق . يعنى 87 سال زندگى كرد و در جريان حوادث مشروطه ، چون به تبعيت روسيه درآمده بود آسيبى نديد . عبد الله مستوفى كه داماد و شوهر نوادهء او بوده است شرحى از زندگى او را در كتاب « شرح زندگانى من » تأليف خود آورده است . مشير الدوله ، يحيى خان ( ص 41 - ص 17 چاپ اول ) پسر ميرزا نبى خان امير ديوان و نوهء عابدين بيك دلاك و برادر پدرى و مادرى حاج ميرزا حسين خان سپهسالار در 1247 هجرى قمرى به دنيا آمد . در كودكى به همراه برادر خود به اروپا فرستاده شد . ميرزا حسين خان اندك مدتى بيشتر نماند ولى او مدت زيادى ماند و چون جزو پنج نفر محصل اعزامى زمان محمد شاه نيز قرار داده شد با فراغت خاطر بيشتر به تحصيل پرداخت و بخصوص زبان فرانسه را خوب ياد گرفت . پس از بازگشت در 1272 مترجم وزارت امور خارجه شد . آنگاه به عنوان نايب سفارت به روسيه رفت ولى چندان مدتى در روسيه نماند . در بازگشت آجودان و مترجم ميرزا آقا خان نورى شد ( 1273 ) و پس از عزل او آجوادن مخصوص و مترجم حضور شاه گشت . در 1276 از طرف شاه به مأموريتى مخصوص براى بردن نشان براى سلطان و اولياء حكومت عثمانى سفرى به استانبول رفت . در 1278 فرمان ولايتعهدى مظفر الدين شاه و خلعت او را به تبريز برد و در 1282 تحويلدارى وجوه صرف جيب شاه به او محول گشت . در سفر 1284 شاه به خراسان او در التزام ركاب بود و در اواخر همين سال لقب معتمد الملك گرفت . در 1285 به وساطت ميرزا يوسف مستوفى - الممالك عزة الدوله خواهر شاه را گرفت و او شوهر چهارم اين خانم بود . در 1288 حكومت عراق و كمره يافت و چندى بعد حكومت لرستان و خوزستان